وقتی میگوییم فردی چربی خونش بالاست، دقیقا منظورمان چیست؟ به عبارتی چربی خون بالا چیست؟ آیا خطرناک و تهدیدکنندهی زندگی شماست؟ چربی خون بالا یا بهعبارت دقیقتر هایپرلیپیدمی، وضعیتی است که در آن مقدار چربیها مخصوصا کلسترول بد (LDL) در خون شما افزایش مییابد. این وضعیت یکی از عوامل مهم خطرساز برای شروع انواع بیماریهای قلبی-عروقی است و باعث تجمع پلاک در دیوارهی رگها شده و جریان خون را مختل میکند. درواقع افرادی که چربی خون بالایی دارند، عموما بیشتر در معرض سکتهی قلبی هستند که در دستهی 3 عامل اصلی مرگ و میر ایرانیان است.
در ادامه با من همراه باشید تا با علت چربی خون بالا، علائم آن و روشهای تشخیص و درمان چربی خون بالا آشنا شوید.
فهرست مطالب
- 1 چربی خون بالا چیست؟
- 2 علل بالا رفتن چربی خون چیست؟
- 3 علائم چربی خون بالا چیست؟
- 4 چربی خون بالا چگونه تشخیص داده می شود؟
- 5 عوارض چربی خون بالا چیست؟
- 6 چربی خون بالا چگونه درمان می شود؟
- 7 سوالات متداول
- 8 تجارب بیماران
- 9 جمع بندی
چربی خون بالا چیست؟
در بدن ما، کلسترول که نوعی لیپید (چربی) است که سلولها به آن نیاز دارند، اما وقتی میزان آن در خون زیاد شود، خطر حملهی قلبی و سکته را بالا میبرد.
کلسترول در دو نوع اصلی شناخته میشود:
- LDL (کلسترول بد): باعث ایجاد پلاک و انسداد رگها میشود
- HDL (کلسترول خوب): به حذف LDL کمک میکند
علل بالا رفتن چربی خون چیست؟
- رژیم غذایی پر از چربیهای اشباع و ترانس
- عدم تحرک بدنی
- ژنتیک و سابقهی خانوادگی
- چاقی و اضافهوزن
- دیابت، بیماریهای کلیوی یا کبدی
- سن و جنس (خصوصا در خانمها پس از سن یائسگی این احتمال بالا میرود)
در بسیاری موارد، افراد حتی تا مدتها نمیدانند که چربی خون بالایی دارند؛ چون معمولا علائم خاصی ندارد و تنها از طریق آزمایش خون تشخیص داده میشود.
علائم چربی خون بالا چیست؟
اغلب افراد در مراحل ابتدایی هیچ علامتی ندارند. این یکی از دلایلی است که چربی خون بالا به «قاتل خاموش» معروف شده است.
گاهی ممکن است نشانههایی غیرمستقیم دیده شود، مثل:
- درد قفسهی سینه یا تنگی نفس خصوصا به هنگام بالارفتن از پله و فعالیت فیزیکی
- تجمع چربی در زیر پوست
- ایجاد حلقهی سفید دور قرنیهی چشم
چربی خون بالا چگونه تشخیص داده می شود؟
چربی خون بالا معمولا با یک آزمایش خون تشخیص داده میشود که میزان LDL، HDL، تریگلیسیرید و کلسترول کل را اندازهگیری میکند.
توصیه میشود بزرگسالان حداقل هر چند سال یک بار برای چکاپ کلسترول به پزشک مراجعه کنند، خصوصا اگر در معرض خطر بیشتری باشند.
عوارض چربی خون بالا چیست؟
اگر چربی خون کنترل نشود، میتواند به مشکلات جدیتریمنجر شود مثل:
- آترواسکلروز (سفت و تنگ شدن رگها)
- حملهی قلبی
- سکتهی مغزی
- بیماری عروق محیطی
- مشکلات مزمن گردش خون در اندامها
این عوارض ناشی از تجمع پلاکهای چربی در دیوارهی رگها و محدودشدن جریان خون هستند.
چربی خون بالا چگونه درمان می شود؟
تغییرات سبک زندگی
بسیاری از افراد با اصلاح سبک زندگی میتوانند سطح چربی خون را به میزان قابل توجهی بهبود بخشند:
- رژیم غذایی سالم با فیبر بالا و چربیهای سالم
- ورزش منظم
- توقف سیگار و مصرف الکل
- کاهش وزن در صورت داشتن اضافهوزن
درمانهای دارویی چربی خون بالا
استاتینها (Statins)
استاتینها رایجترین و موثرترین داروهای کاهش چربی خون هستند.
از جمله انواع آن عبارتند از:
-
آتورواستاتین (Atorvastatin)
-
روزوواستاتین (Rosuvastatin)
-
سیمواستاتین (Simvastatin)
مکانیسم اثر:
این داروها تولید کلسترول در کبد را کاهش میدهند و باعث کاهش LDL و کاهش خطر سکته و حملهی قلبی میشوند.
مزایا:
-
کاهش قابل توجه LDL
-
کاهش خطر مرگ و میر قلبی
عوارض احتمالی:
-
درد عضلانی
-
افزایش آنزیمهای کبدی
-
در موارد نادر ضعف عضلانی شدید
البته باید اشاره کنم قطعا فواید این دستهی دارویی، بیشتر از مضراتش هست و بهتر است در زمان عصر تا شب مصرف شود.
ازتیمایب (Ezetimibe)
این دارو جذب کلسترول از روده را کاهش میدهد.
-
اغلب همراه با استاتین تجویز میشود
-
برای افرادی که به دوز بالای استاتین حساساند مفید است
-
اثر ملایم ولی موثر بر کاهش LDL دارد
فیبراتها (Fibrates)
مانند:
-
جمفیبروزیل
-
فنوفیبرات
کاربرد اصلی:
کاهش تریگلیسیرید بالا و افزایش HDL
این داروها بیشتر برای افرادی مناسب هستند که تریگلیسیرید بالایی دارند، نه فقط LDL بالا.
داروهای جدیدتر (مهارکنندههای PCSK9)
این داروها (مانند Alirocumab و Evolocumab) در موارد خاص و شدید استفاده میشوند:
-
برای بیماران با سطح کلسترول بالای ارثی
-
یا افرادی که با استاتینها کنترل نمیشوند
-
بسیار موثر ولی پرهزینه
درمانهای گیاهی و طبیعی چربی خون
مواردی که در ادامه برای شما ذکر میکنم، صرفا به عنوان کمککننده در کاهش چربی خون هستند و درمان اصلی نیستند.
سیر
مطالعات نشان دادهاند مصرف منظم سیر میتواند:
-
LDL را کاهش دهد
-
از تجمع پلاک در رگها جلوگیری کند
مکانیسم: کاهش سنتز کلسترول در کبد
نکته: اثر سیر ملایم و وابسته به مصرف منظم است.
جو دوسر و فیبر محلول
فیبر محلول موجود در جو دوسر:
-
جذب کلسترول در روده را کاهش میدهد
-
به کاهش LDL کمک میکند
مصرف روزانهی جو دوسر یکی از توصیههای ثابت متخصصین تغذیه است.
دانه کتان
-
سرشار از امگا ۳ و فیبر
-
کمک به کاهش LDL و تریگلیسیرید
-
اثر مثبت بر سلامت قلب
بهتر است دانهی کتان آسیابشده مصرف کنید.
چای سبز
پلیفنولهای موجود در چای سبز:
-
باعث کاهش LDL
-
کاهش استرس اکسیداتیو
-
کمک به سلامت عروق
زردچوبه (کورکومین)
-
خاصیت ضدالتهابی قوی
-
کمک به کاهش التهاب عروقی
-
اثر غیرمستقیم در پیشگیری از آترواسکلروز
ماهیهای چرب و امگا ۳
منابع غنی از امگا-3 عبارتند از:
-
ماهی سالمون
-
ساردین
-
مکمل روغن ماهی
اثر اصلی: کاهش تریگلیسیرید و محافظت از قلب
سوالات متداول
آیا چربی خون بالا علائم دارد؟
معمولا خیر؛ بسیاری افراد تا زمان بروز مشکلات قلبی نمیدانند که چربی خون بالایی داشتهاند.
آیا فقط افراد چاق، چربی خون بالا دارند؟
نه، حتی افراد با وزن طبیعی یا لاغر هم میتوانند چربی خون بالا داشته باشند، بهویژه اگر ژنتیک یا سبک زندگی ناسالم داشته باشند.
چگونه میتوانم از چربی خون بالا جلوگیری کنم؟
با رژیم سالم، ورزش منظم، چکاپهای دورهای و مدیریت عوامل خطر.
تجارب بیماران
مریم، ۵۲ ساله: “من هیچ علامتی نداشتم. نه درد، نه خستگی خاصی. فقط برای چکاپ سالانه آزمایش دادم و وقتی دکتر گفت LDL من خیلی بالاست، شوکه شدم. سابقهی سکتهی قلبی در خانوادهام داشتیم، ولی خودم فکر نمیکردم در خطر باشم. با توصیه پزشک، رژیم غذاییام را تغییر دادم، پیادهروی روزانه را شروع کردم و آتورواستاتین مصرف کردم. بعد از شش ماه، کلسترولم به محدودهی نرمال رسید. الان فهمیدهام که چربی خون بالا واقعا یک بیماری خاموش است.”
ناهید، ۳۸ ساله: “چربی خون من خیلی بالا نبود، اما در مرز خطر بود. پزشکم گفت اگر الان اقدام نکنم، چند سال بعد مجبور به مصرف دارو میشوم. با حذف غذاهای سرخکرده، مصرف جو دوسر، دانه کتان و ورزش منظم، بعد از چهار ماه آزمایشها بهتر شد. فعلا بدون دارو کنترل شدهام و انگیزهی بیشتری برای ادامه دارم.”
حسین، ۶۰ ساله: “سالها میدانستم چربی خونم بالاست، اما جدی نمیگرفتم. تا اینکه یک بار درد شدید قفسهی سینه گرفتم و کارم به بیمارستان کشید. الان دارو مصرف میکنم، رژیم دارم و مرتب چکاپ میدهم. البته در کنار اینها، فعالیت فیزیکی منظم هم دارم و روزانه نیم ساعت پیادهروی تند میکنم.”
جمع بندی
چربی خون بالا یک مسئلهی سلامتی پراهمیت است که اغلب بیصدا پیش میرود اما میتواند به بیماریهای خطرناک قلبی و عروقی منجر شود. تشخیص زودهنگام با آزمایش خون، تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی سالم، و در صورت نیاز درمان دارویی میتواند به کنترل آن کمک کند. با مراقبت منظم و مصرف مشورت پزشکی، میتوان از عوارض جدی جلوگیری کرد و کیفیت زندگی را افزایش داد. باید بدانید همیشه اولین علائم گرفتگر عروق، درد قفسه سینه نیست و ممکن است همینکه شما به سختی از پلهها بالا بروید و با کمترین فعالیت فیزیکی، به نفس بیفتید، ممکن است اولین علامت برای شما باشد.
کلینیک جم، حامی سلامتی شما!
منابع
