اگر اخیرا در جواب آزمایش، سونوگرافی، یا حرف پزشک واژهی پولیپ روده را شنیدهاید، احتمالا اولین سوالی که از ذهنتان رد میشود این است:
یعنی سرطان دارم؟
بگذارید همین اول خیالتان را تا حد زیادی راحت کنم: بیشتر پولیپهای روده خوشخیماند و خیلی وقتها اصلا علامتی ایجاد نمیکنند. اما نکتهی مهم اینجاست که برخی از پولیپهای روده (بهخصوص بعضی انواع و اندازهها) اگر سالها بیخبر بمانند، ممکن است مسیرشان به سمت تغییرات جدیتر برود. به همین دلیل است که پزشکان روی تشخیص بهموقع و پیگیری تأکید میکنند.
فهرست مطالب
پولیپ روده چیست؟
پولیپ روده یعنی یک زائده یا برجستگی کوچک که روی لایه داخلی روده (معمولا روده بزرگ و گاهی راستروده/رکتوم) رشد میکند. این زائدهها ممکن است:
- بزرگتر و ساقهدار/پهنتر شوند؛
- یا خیلی ریز و شبیه یک نقطه باشند؛
- و تعدادشان هم میتواند یک عدد یا چندتا باشد.
نکتهی کلیدی این است که پولیپ روده معمولا بدون علامت خاصی شکل میگیرد و خیلی وقتها فقط وقتی دیده میشود که فرد برای بررسی، کولونوسکوپی یا تستهای غربالگری انجام داده است.
آیا پولیپ روده خطرناک است؟
پاسخ درست این است: هم میتواند بیخطر باشد، هم میتواند نیازمند پیگیری جدیتر باشد. چیزی که مهم است، این است که:
- اکثر پولیپهای روده سرطانی نیستند و خیلیهاشان هرگز به سرطان تبدیل نمیشوند.
- حتی اگر پولیپ مستعد تغییر باشد، معمولا این اتفاق یکشبه رخ نمیدهد؛ در بسیاری موارد زمانبر است و همین زمان فرصت طلایی پیشگیری است.
چه چیزی که باید جدی گرفته شود؟
- بعضی انواع پولیپها (مثل برخی پولیپهای آدنوماتوز یا دندانهدار) ریسک بالاتری برای تبدیل شدن به تغییرات پیشسرطانی دارند؛ به همین دلیل وقتی پزشک پولیپ را میبیند، معمولا پیشنهاد میدهد برداشته و بررسی پاتولوژی شود.
- لذا پولیپ روده اگر زود پیدا شود، معمولا همانجا قابل برداشتن است و این یعنی یک قدم بزرگ برای پیشگیری.
پولیپ روده چه علائمی دارد؟
اینجا یک واقعیت خیلی مهم را باید شفاف بگویم:
پولیپ روده اغلب بیعلامت است!
خیلی از افراد با پولیپ روده هیچ علامت واضحی ندارند و دقیقا به همین دلیل است که غربالگری و بررسی دورهای، بهخصوص بعد از ۴۰–۴۵ سالگی یا در افراد پرخطر اهمیت پیدا میکند.
اما اگر پولیپ بزرگتر شود یا خونریزیهای خفیف ایجاد کند، ممکن است این نشانهها دیده شوند:
- خون در مدفوع: خونریزی واضح از مقعد یا خون تیره/سیاه در مدفوع؛
- ترشح مخاط (موکوس/لیزی): همراه مدفوع در برخی افراد؛
- دلدرد یا کرامپ شکمی: بهخصوص اگر پولیپ بزرگ باشد؛
- احساس تخلیه ناقص: میروید دستشویی اما حس میکنید کامل خالی نشده؛
- علائم کمخونی فقر آهن: شامل خستگی غیرمعمول، رنگپریدگی و ضعف، بهخصوص اگر علتش مشخص نیست؛
- تغییر در عادت دفع: یبوست یا اسهال جدید و غیرمعمول که بیش از ۲–۳ هفته ادامه داشته باشد، یا تغییر شکل مدفوع که پایدار میشود.
- سابقه خانوادگی پولیپ روده یا سرطان روده: در این حالت حتی علائم خفیف هم ارزش بررسی دارند.
پولیپ روده چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص پولیپ روده معمولا با ترکیبی از غربالگری و بررسیهای دقیقتر انجام میشود. نکته مهم این است که بسیاری از پولیپهای روده هیچ علامتی ندارند؛ بنابراین گاهی فقط با تستهای دورهای پیدا میشوند.
1. کولونوسکوپی: دقیقترین راه تشخیص
اگر بخواهیم یک جمله بگوییم: کولونوسکوپی استاندارد طلایی تشخیص پولیپ روده است؛ چون پزشک با دوربین کل روده بزرگ را میبیند و اگر پولیپ وجود داشته باشد، در بسیاری موارد همانجا قابل برداشت است. بعد هم نمونه برای پاتولوژی ارسال میشود تا نوع پولیپ و میزان اهمیت پیگیری مشخص شود.
2. تست FIT خون مخفی در مدفوع
یکی از روشهای رایج غربالگری، تست ایمونوشیمیایی خون مخفی در مدفوع (FIT) است. این تست میتواند خونریزیهای بسیار خفیف را نشان دهد؛ خونریزیای که با چشم دیده نمیشود.
- مثبت شدن FIT به معنی سرطان نیست؛ فقط یعنی باید مرحله بعدی یعنی کولونوسکوپی انجام شود تا علت مشخص شود (پولیپ روده، شقاق، بواسیر، التهاب و…).
- طبق گزارشها/برنامهها، FIT در مراکز بهداشتی برای گروه سنی هدف برنامه غربالگری (۵۰ تا ۷۵ سال) ارائه شده است.
3. سیگموئیدوسکوپی و روشهای دیگر
گاهی بسته به شرایط، از سیگموئیدوسکوپی (دیدن بخش انتهایی روده بزرگ) یا روشهای تصویربرداری استفاده میشود، اما برای دیدن کامل روده بزرگ و برداشتن پولیپ روده، معمولا کولونوسکوپی کامل ارجح است.
نکته مهم: اگر علائم هشدار دارید ابتدا تست FITرا انجام دهید؛ اگر مثبت بود قدم بعدی کولونوسکوپی است.
پولیپ روده در چه کسانی بیشتر دیده میشود؟
این مشکل میتواند در هر سنی دیده شود، اما در بعضی گروهها شایعتر است یا نیاز به شروع زودتر بررسیها دارند:
گروههای شایعتر (ریسک بالاتر)
- سن بالاتر: خصوصا بعد از میانسالی؛ ریسک با سن بالا میرود.
- بیماریهای التهابی روده: مثل کولیت اولسروز/کرون (IBD).
- الگوی غذایی ناسالم: منو غذایی کمفیبر و پر از گوشتهای فرآوریشده.
- چاقی، کمتحرکی، دیابت/سندروم متابولیک: بهعنوان عوامل همراه افزایش ریسک.
- سیگار و الکل: مصرف دخانیات و مشروبات الکلی خود از عوامل ایجاد پولیپ روده هستند.
- سابقه شخصی پولیپ روده: اگر قبلا پولیپ داشتهاید، احتمال برگشت وجود دارد و باید طبق نظر پزشک پیگیری کنید.
- سابقه خانوادگی پولیپ روده یا سرطان روده بزرگ (در بستگان درجه یک): در این حالت معمولا توصیه میشود بررسیها زودتر شروع شود؛ مثل ۴۰ سالگی یا ۱۰ سال زودتر از سن تشخیص فرد خانواده، هرکدام زودتر است.
سؤالات پرتکرار درباره پولیپ روده (FAQ)
1. آیا پولیپ روده یعنی سرطان؟
نه. بیشتر پولیپهای روده خوشخیماند؛ اما بعضی انواع پولیپ روده میتوانند در طول زمان مستعد تغییرات جدیتر شوند، برای همین برداشتن و بررسی پاتولوژی مهم است.
2. پولیپ روده با دارو از بین میرود؟
در اغلب موارد، درمان استاندارد برداشتن پولیپ روده در کولونوسکوپی است و سپس تصمیمگیری بر اساس جواب پاتولوژی و شرایط فرد انجام میشود.
3. اگر پولیپ روده برداشته شود، باز هم ممکن است برگردد؟
بله، در بعضی افراد امکان ایجاد پولیپهای جدید وجود دارد؛ به همین دلیل پیگیری طبق نظر پزشک مهم است (فاصله پیگیری به نوع/تعداد/اندازه پولیپ و جواب پاتولوژی بستگی دارد.
4. آیا تست FIT پولیپ روده را قطعی نشان میدهد؟
FIT یک تست غربالگری است. مثبت شدن آن میگوید احتمال خونریزی خفیف وجود دارد و معمولا نیاز به کولونوسکوپی برای تشخیص علت دارد؛ مثبت بودن به معنی پولیپ روده یا سرطان بهصورت قطعی نیست.
5. از چه سنی باید به فکر بررسی باشیم؟
معمولا برنامههای غربالگری را از ۵۰ سالگی مطرح میشود؛ اما اگر ریسک بالا دارید (مثل سابقه خانوادگی)، ممکن است نیاز باشد زودتر (مثلا ۴۰ سالگی یا ۱۰ سال زودتر از سن تشخیص در خانواده) بررسی را شروع کنید.
6. برای کاهش ریسک پولیپ روده چه کارهای سادهای مفید است؟
- پیادهروی روزانه و مدیریت وزن و دور کمر.
- جایگزین کردن نان سبوسدار (مثل سنگک سبوسدار) و غلات کامل
- کمتر کردن گوشتهای فرآوریشده (سوسیس/کالباس) و سرخکردنیها
- بیشتر کردن فیبر (سبزیجات، سالاد، سبزی خوردن، حبوبات، میوهها، آلو/انجیر خشک در حد متعادل)
سخن آخر
اگر فقط یک چیز از این بخش یادتان بماند، این باشد:
پولیپ روده اغلب قابل کنترل است، به شرطی که بهموقع تشخیص داده شود. خیلی از پولیپها خوشخیماند و اگر هم از نوعی باشند که نیاز به پیگیری دارد، معمولا با کولونوسکوپی و برنامه پیگیری درست، میشود جلوی دردسرهای بزرگتر را گرفت.
اگر بالای ۴۰ سال هستید، یا علائم هشداردهندهی پولیپ روده مثل خون در مدفوع، تغییر پایدار در عادت دفع، کمخونی فقر آهن، درد شکمی مداوم یا کاهش وزن بیدلیل را دارید، بهتر است موضوع را به تعویق نیندازید.
برای اینکه خیالتان راحت شود و بررسیها دقیق و اصولی انجام شود، میتوانید به مجموعه پزشکی جم مراجعه کنید و از ارزیابی پزشکان حاذق این مجموعه کمک بگیرید. در انتهای وبسایت، شماره تماس و آدرس درج شده است؛ کافی است به ارتباط با پشتیبانی بروید و مسیر مراجعه را شروع کنید.
منابع
Colorectal polyp distribution in relation to age: meta-analysis
