دیابت شیرین (Diabetes mellitus) یکی از شایعترین بیماریهای مزمن متابولیک در سراسر جهان است که با افزایش غیرطبیعی قند خون (گلوکز) همراه است؛ این ناتوانی بدن در استفاده یا تولید انسولین باعث میشود قند در خون شما تجمع یافته و مشکلات جدی سلامت ایجاد کند. درواقع به طور کلی دیابت شیرین، در برگیرندهی انواع دیابت شامل دیابت نوع 1، دیابت نوع 2 و دیابت بارداری هست و به طور کلی به اصطلاح به آن دیابت شیرین یا دیابت ملیتوس گفته میشود. درمان ممکن است با استفاده از انواع داروهای کنترلکنندهی قند خون باشد یا در مواردی تجویز انسولین صلاح باشد. در ادامهی این مطلب مهم با من همراه باشید.
فهرست مطالب
دیابت شیرین چیست؟
دیابت شیرین یا دیابت ملیتوس (Diabetes mellitus) یکی از مهمترین اختلالات متابولیک در جهان است که در طی آن تنظیم قند خون بهدرستی انجام نمیشود. این بیماری زمانی رخ میدهد که:
- بدن انسولین کافی تولید نمیکند
- انسولین تولیدشده بهدرستی عمل خود را انجام نمیدهد (مقاومت سلولها به انسولین).
انسولین هورمونی است که به سلولها کمک میکند گلوکز (سوخت اصلی بدن) را از خون جذب کنند. وقتی این فرآیند مختل میشود، قند در خون بالا میماند و به اندامهای شما آسیب میزند.
دیابت به چند دسته تقسیم می شود؟
1. دیابت نوع 1
این نوع بهدلیل پاسخ سیستم ایمنی بدن رخ میدهد که به اشتباه سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس را تخریب میکند. افراد با دیابت نوع 1 معمولا در کودکی یا نوجوانی تشخیص داده میشوند و به تزریق روزانه انسولین با دوزهای خاص نیاز دارند.
2. دیابت نوع 2
شایعترین نوع دیابت است و به دلیل مقاومت سلولهای بدن به انسولین یا تولید ناکافی آن ایجاد میشود. دیابت نوع 2 غالبا با چاقی، سبک زندگی کمتحرک و سابقه خانوادگی مرتبط است و در بزرگسالان بیشتر دیده میشود، هرچند موارد کودکان هم در سالیان اخیر به دلیل سبک زندگی کمتحرک و تغییر رژیم غذایی، افزایش یافته است.
3. دیابت بارداری
این نوع در برخی زنان در دوران بارداری تشخیص داده میشود. اغلب پس از زایمان برطرف میشود، اما خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را در آینده افزایش میدهد.
نکته: دیابت بیمزه در میان انواع دیابت قرار نمیگیرد زیرا در آن اختلالی در عملکرد پانکراس و انسولین ایجاد نمیشود و صرفا به دلیل علائم مشابه، اینگونه نامگذاری شده است.
علائم دیابت شیرین چیست؟
علائم دیابت میتواند از خفیف تا شدید متفاوت باشد و گاهی در مراحل اولیه بدون علامت باشد، بهخصوص در دیابت نوع 2. مهمترین علائم عبارتند از:
- تشنگی شدید و مکرر
- بالارفتن حجم ادرار
- خستگی و ضعف
- کاهش وزن بدون دلیل
- تاری دید
- بهبود آهسته زخمها
- عفونتهای مکرر
همچنین در موارد پیشرفته ممکن است علائمی مانند حالت تهوع، بوی میوهای به هنگام تنفس یا گیجی به وجود آید که نیازمند مراقبت پزشکی فوری است.
از کجا بفهمیم دیابت داریم؟
تشخیص دیابت معمولا با آزمایش خون انجام میشود. پزشک ممکن است موارد زیر را درخواست دهد:
- آزمایش قند ناشتا (FPG)
- آزمایش هموگلوبین A1c که میانگین قند خون را طی چند ماه نشان میدهد
- آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) برای بررسی پاسخ بدن به قند
این تستها به تشخیص دقیق و تعیین نوع دیابت کمک میکنند. شناسایی زودهنگام دیابت باعث پیشگیری از عوارض جدی میشود.
چه عواملی ریسک ابتلا به دیابت را افزایش می دهند؟
علت دقیق دیابت نوع 1 مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی و نوعی خاص پاسخ سیستم ایمنی در آن نقش دارند. در دیابت نوع 2 عوامل زیر میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند:
- اضافه وزن و چاقی
- سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت
- سبک زندگی کمتحرک
- سن بالا
- فشار خون بالا و چربی خون نامتعادل
همچنین پیشدیابت وضعیتی است که سطح قند خون بالاتر از حد نرمال است (قند بین 100 الی 125 میلی گرم/ دسی لیتر) اما هنوز به مرحله دیابت نرسیده است. افرادی که در این مرحله، آمادگی پذیرش سبک زندگی سالمتر را داشته باشند، میتوانند از پیشرفت بیماری جلوگیری کنند.
چگونه می توانم دیابت را کنترل کنم؟
مدیریت دیابت چندبعدی است و بسته به نوع آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
تغییرات سبک زندگی
- رژیم غذایی سالم با کنترل کربوهیدراتها
- فعالیت بدنی منظم
- حفظ وزن در محدودهی نرمال
این روشها اساس درمان دیابت نوع 2 و پیشگیری از پیشرفت بیماری هستند.
استفاده از داروهای تجویزشده
افراد مبتلا به دیابت نوع 2 معمولا نیاز به داروهایی دارند که عملکرد انسولین را موثرتر کنند یا قند خون را کاهش دهند. در موارد پیشرفته یا در دیابت نوع 1، تزریق انسولین روزانه ضروری است.
پایش منظم قند خون
کنترل منظم قند خون به کمک دستگاههای گلوکز خون به بیماران کمک میکند درمان را بهینه کنند و از نوسانات شدید جلوگیری نمایند.
آیا دیابت کشنده است؟
اگر قند خون بهمدت طولانی بالا بماند، میتواند به اندامهای مهم شما آسیب برساند. برخی عوارض شایع عبارتاند از:
- بیماریهای قلبی و عروقی
- نوروپاتی (آسیب عصبی)
- نارسایی کلیوی و رتینوپاتی چشم
- مشکلات پا و زخمهای مزمن
- مشکلات دهان و دندان
پیشگیری و کنترل مناسب دیابت میتواند بسیاری از این عوارض را به تاخیر انداخته یا از بروز آنها جلوگیری کند.
تجارب بیماران
سارا، 42 ساله: “در ابتدا فقط احساس خستگی و گیجی داشتم. آزمایش خون انجام دادم و فهمیدم قند خونم کمی بالا است. بعد از رژیم غذایی سالم و ورزش مرتب، قند خونم بهطور محسوسی بهتر شد. حالا هر 3 ماه آزمایش A1c میدهم و کنترل خوبی بر تغذیهام دارم.”
امیر، 55 ساله: “من دیابت نوع 2 داشتم و حتی متوجه نبودم. بعد از چند ماه که زخم پاهایم دیر خوب میشد و با وجود مصرف آب فراوان باز هم احساس تشنگی داشتم، به پزشک مراجعه کردم. با تغییر سبک زندگی و داروها، الان وضعیت کنترل شدهتری دارم و داروهایم را مرتب مصرف میکنم.”
سوالات متداول
آیا دیابت قابل درمان است؟
در حال حاضر دیابت نوع 1 قابل درمان قطعی نیست اما میتوان با انسولیندرمانی و سبک زندگی سالم آن را کنترل کرد. در دیابت نوع 2 در مراحل اولیه میتوان با اصلاح سبک زندگی از پیشرفت بیماری تا حد زیادی جلوگیری کرد.
چه زمانی باید تست دیابت انجام بدهم؟
اگر علائمی همچون تشنگی مکرر، ادرار زیاد یا خستگی دارید، بهخصوص اگر در گروههای پرخطر (چاقی، سابقه خانوادگی) هستید، توصیه میشود آزمایش خون انجام دهید.
دیابت بارداری چه خطراتی دارد؟
دیابت بارداری میتواند خطراتی برای مادر و جنین داشته باشد، اما با مراقبت پزشکی مناسب و پایش دقیق قند خون میتواند کنترل شود. هرچند در صورت ابتلا ریسک دیابت نوع 2 را در آینده بالاتر میبرد.
جمع بندی
دیابت شیرین (Diabetes mellitus) یک بیماری مزمن و شایع است که در آن بدن نمیتواند قند خون را بهصورت طبیعی کنترل کند. شناخت علائم، عوامل خطر، روشهای تشخیص و درمان به شما کمک میکند زندگی سالمتر و فعالتری داشته باشید. کنترل دیابت نیازمند رویکرد چندجانبه شامل تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، درمان دارویی و پایش منظم قند خون است.
منابع
